|
Welke huwelijksvoorwaarden zijn
geschikt voor een ondernemer? Die vraag kan verschillend beantwoord worden. Met het oog op
de zakelijke risico's zal de notaris misschien aanraden om de niet-ondernemende echtgenoot
een goede kans op vermogensvorming of -toename te geven. Loopt het fout met de
onderneming, dan is het vermogen bij de echtgenoot 'veilig' gesteld en staat niet het
gehele vermogen van beiden op het spel. Gaat het met het huwelijk echter mis, dan kan deze
keuze voor de ondernemer nare gevolgen hebben, als de andere echtgenoot bevoordeeld is als
gevolg van de huwelijksvoorwaarden en de feitelijke uitwerking daarvan. Zeker ook wanneer
beide echtgenoten in de onderneming werkzaam zijn is het maken en naleven van goede
huwelijksvoorwaarden van belang. Aan elke ex-echtgenoot moet een rechtvaardig bedrag
toekomen. Het mag niet zo zijn dat een partner veel [immateriële] diensten aan de groei
en bloei van de onderneming heeft verleend, zonder dat in een financiële regeling beloond
te zien.
Attentiepunten
De volgende zaken verdienen de speciale aandacht van de ondernemer:
Top
Man-/vrouwfirma
Een vennootschap onder firma [VOF] tussen echtgenoten die op huwelijksvoorwaarden zijn
gehuwd, heeft tot gevolg dat die huwelijksvoorwaarden geen bescherming meer bieden tegen
schuldeisers van de VOF Iedere vennoot is voor 100% aansprakelijk.
Huwelijksvoorwaarden
tijdens huwelijk
Het is ook mogelijk om tijdens het huwelijk huwelijksvoorwaarden te maken of bestaande
huwelijksvoorwaarden te wijzigen. Het huwelijk moet dan ten minste één jaar oud zijn.
Het is wel duurder dan het maken van huwelijksvoorwaarden vóór het huwelijk, omdat de
rechtbank erbij betrokken moet worden. Aan de andere kant biedt het vaak beter de
mogelijkheid om maatwerk te maken, toegespitst op de dan geldende financiële en
persoonlijke omstandigheden. Het blijft het verstandigst om vóór het huwelijk de diverse
mogelijkheden en risico's te overwegen en zo nodig huwelijksvoorwaarden te maken.
Huwelijksvoorwaarden
opheffen
Het komt vaak voor dat echtparen die van mening zijn dat de persoonlijke en zakelijke
risico's tot het verleden behoren, de huwelijksvoorwaarden opheffen en terugkeren naar hun
algehele gemeenschap van goederen. Dit kan ook vanuit het oogpunt van successieplanning
aan te bevelen zijn.
Uitsluitingsclausule
In testamenten en bij akten van schenking kan worden bepaald dat alles wat iemand zal
erven of via die akte geschonken krijgt, niet in een gemeenschap van goederen zal vallen
of tussen echtgenoten op grond van hun huwelijksvoorwaarden zal moeten worden verrekend.
Deze bepalingen komen veel voor. Echtgenoten moeten dit geërfde of geschonken vermogen
duidelijk administreren en uit elkaar houden. Dit is vooral zaak bij wijzigingen of
vervangende beleggingen of investeringen. Via deze weg kunnen de erfgenamen/begiftigden
over belangrijke privé-vermogens beschikken, ondanks het feit dat ze gehuwd zijn in
gemeenschap van goederen.
Actualiteit
Niet alleen de wet verandert, maar ook uw privé-situatie, uw vermogen of uw
ondernemingsvorm. Zo'n verandering kan tot gevolg hebben dat uw huwelijksvoorwaarden niet
meer geschikt voor u zijn. Laat van tijd tot tijd de notaris bekijken of het nodig is
aanpassingen te maken.
Top
Gevoelige
zaak
Bij opvolging binnen de familie komt het voor dat een van de kinderen het bedrijf
overneemt. De andere kinderen kunnen zich daarbij ongemakkelijk voelen. Gaat het de
opvolger goed, dan kan er een verongelijkt gevoel of jaloezie ontstaan: 'hij heeft wel erg
veel cadeau gekregen'. Gaat het minder voorspoedig met de zaak, dan heeft de opvolger er
niets van gemaakt. Een dergelijke opvolging heeft de nodige financiële en erfrechtelijke
consequenties.
Overleg en
plan
Voor de goede verhoudingen binnen de familie is het echter van belang om tijdig een
familieoverleg over de opvolging te organiseren. De familieleden kunnen dan geïnformeerd
worden over de zakelijke gevolgen van de voorgenomen opvolging. Ideaal is het als op dat
moment met de andere kinderen financiële regelingen kunnen worden getroffen die op korte
termijn kunnen worden uitgevoerd. Denk daarbij aan schenkingen of leningen. Met zo'n plan
kan de afwikkeling van de nalatenschap van de ouders later minder problematisch worden. Om
allerlei redenen wordt zo'n familieoverleg vaak uitgesteld. Een idee kan zijn om bij het
familieoverleg de notaris te betrekken. Die kan gerezen vragen beantwoorden en bovendien
de sfeer zakelijk en vertrouwelijk houden. Samen met de notaris kunt u het overleg
voorbereiden en een plan maken. Overigens kunnen kinderen het hun wettelijk toekomende
erfdeel in de nalatenschap van de ouder voor het overlijden opeisen, ook al worden voor
het overlijden andere afspraken gemaakt.
Top
Testament
Met een testament kan de ouder erfgenamen aanwijzen of personen bevoordelen met bepaalde
goederen (legaten). Maar een testament heeft ook een andere functie, van belang voor
ondernemers. Daarin kan de testateur regels vastleggen om een erfgenaam te behoeden voor
verkeerde omgang met het geërfde. De meest voorkomende vormen zijn:
- de instelling van een bewind. Totdat
de erfgenaam een bepaalde leeftijd heeft bereikt - of soms voor altijd -, krijgt iemand
anders de verantwoording voor het financiële beleid. Het bewind moet in het belang van de
erfgenaam gebeuren.
- de oprichting van een stichting. Bij
testament richt de erflater een stichting op die de aandelen in zijn BV gaat beheren. De
stichting krijgt de aandelen toegewezen en oefent alle rechten uit. De eigenaar van de
aandelen ontvangt alle opbrengsten van die aandelen. Het ligt in de praktijk meer voor de
hand zo'n stichting al tijdens het leven op te richten en te laten functioneren.
- de uitsluitingsclausule. Zie daarvoor
elders op de site (onderdeel attentiepunten).
Testament
is niet genoeg
Een testament kan van belang zijn om de vrede in de familie te bewaren. Toch is een
testament als enig instrument voor het regelen van de bedrijfsopvolging niet genoeg. Naast
een testament moet u zeker andere regelingen treffen om uw beoogde opvolger te verzekeren
van een soepele opvolging.
Het is van belang dat de opvolger de
juiste koopsom betaalt, een som die overeenkomt met de waarde van de onderneming. Het is
niet verstandig om een onderneming over te dragen en dan maar af te wachten hoe de
belastingdienst of later de erfgenamen zullen reageren. Beter is het om de waarde door
deskundigen te laten vaststellen. In sommige gevallen wordt de waarde in overleg met de
belastingdienst vastgesteld.
Top
Te lage
koopsom
Betaalt de opvolger een te laag bedrag, dan kunnen problemen ontstaan met drie partijen:
de belastingdienst, de echtgenoot en de [andere] kinderen.
De
belastingdienst
Als de koopsom bijvoorbeeld f 100.000 te laag is, beschouwt de fiscus dat bedrag als een
schenking aan de koper. Over schenkingen wordt bij de verkrijger belasting
['schenkingsrecht'] geheven. Een schenking van ouder aan kind wordt minder belast dan een
schenking tussen twee mensen die geen bloedverwant van elkaar zijn. De fiscus heft bij de
verkoper/schenker inkomstenbelasting over de stakingswinst die hij had kunnen maken. Dat
is een zure zaak, want hij heeft in ons voorbeeld die f 100.000 niet ontvangen. Heeft hij
een pakket aandelen in een BV te goedkoop verkocht, dan betaalt hij 25%
inkomstenbelasting, ook over het geschonken gedeelte van de waarde van zijn aandelen.
De
(ex-)echtgenoot/partner
Als een van de echtgenoten iets weggeeft of duidelijk te goedkoop verkoopt, kan de ander
hier een stokje voor steken. Ongeacht hoe men getrouwd is [gemeenschap van goederen of
huwelijksvoorwaarden] heeft een echtgenoot voor schenkingen de toestemming nodig van zijn
partner. Deze bepaling is ter bescherming van het gezin. Komt de ander er pas achter nadat
iets is weggegeven, dan heeft die een jaar de tijd om deze gebeurtenis nietig te laten
verklaren. Deze bepaling is ter bescherming van het gezin.
De [andere]
kinderen
Bij overlijden van de ouder(s) hebben de kinderen recht op een wettelijk erfdeel, de zgn.
legitieme portie. Bij de berekening van dit erfdeel wordt gekeken naar de omvang van de
nalatenschap. Daartoe horen ook de schenkingen die de ouder tijdens zijn leven gedaan
heeft. Stel dat de kind-opvolger voor de onderneming een te lage prijs betaald heeft en
dus zo een schenking heeft gekregen. Het is dan mogelijk dat hij na de dood van de
ouder(s) de schenking gedeeltelijk aan de nalatenschap moet teruggeven om aan de andere
kinderen hun wettelijke erfdelen uit te betalen. Gaat het om een groot bedrag, dan kan
zijn onderneming in financiële problemen komen.
Top
Afspraken
over erfdelen
Dit probleem kan worden opgelost wanneer de andere kinderen akkoord gaan met een minder
grote portie en misschien wel afzien van hun wettelijk erfdeel. Hierover kunnen zij echter
niet al tijdens het leven van de betreffende ouder een geldige overeenkomst sluiten. De
wet verbiedt afspraken tussen de kinderen over de toekomstige nalatenschap van de ouder.
Zij kunnen pas na het overlijden van de ouder daarmee akkoord gaan. Zij bekrachtigen dan
het testament of het effect van een vererving zonder testament, door tegen de gevolgen
geen bezwaar te maken. Ieder kind heeft individueel de keuze om het wel of niet te
bekrachtigen.
Te hoge
prijs
De prijs kan ook te hoog zijn. Te hoog voor de overnemer, die bij nader inzien toch te
optimistisch geweest is over zijn kansen en mogelijkheden. De prijs kan ook objectief te
hoog zijn: de onderneming is dat bedrag niet waard. In dat geval is er menigmaal iets aan
te merken op de koper en zijn adviseurs. Het is onverstandig een onderneming te kopen
zonder verklaring van een accountant. In het onderhandelingsproces zijn goede adviseurs
onmisbaar, omdat die minder gevoelig zijn voor koopmanstrucjes: de verkoper die een goede
sfeer weet te scheppen waarin een afdoende controle door de koper als een ongepaste blijk
van wantrouwen van de hand wordt gewezen; of het schermen met veel andere gegadigden, het
beschermen van bedrijfsgeheimen, het dreigen met afbreken van de onderhandelingen. Het
kopen van een bedrijf is ook een vaardigheid!
Begin op tijd. Als je een 30-jarige
ondernemer vraagt op welke leeftijd hij ermee stopt, zal zijn taxatie in de buurt van 55
jaar liggen. Spreek je dezelfde man of vrouw twintig jaar later weer, dan is hij nog volop
aan het ondernemen en weet hij niet precies wanneer hij aan afscheid toe zal zijn. Hoe
eerder een ondernemer zijn opvolging begint te regelen, des te groter is de kans dat het
allemaal verloopt zoals hij wil. Gemiddeld is het voldoende om vijf jaar te rekenen voor
samenwerking tussen de komende en gaande man/vrouw. Daaruit volgt dat een 50-jarige zicht
moet krijgen op een persoon die te zijner tijd de leiding over de onderneming op zich kan
nemen, zodat de opvolger enige jaren later als volwaardige partner van de ondernemer kan
functioneren.
Top
Juiste
rechtsvorm
Op het moment van overdracht moet de onderneming de juiste vorm hebben. De financiële
regelingen die u wilt treffen, zijn niet altijd zomaar mogelijk. De rechtsvorm van de
onderneming moet daarmee stroken. Wie niet op tijd toewerkt naar de gewenste vorm, kan bij
de overdracht met hoge kosten komen te zitten. De volgende rechtsvormen komen het meest
voor en worden hier besproken:
 | eenmanszaak
|
| vennootschap onder firma of maatschap
|
| besloten vennootschap.
|
Belasting
Als iemand zijn bedrijf beëindigt, gaat dat altijd gepaard met een afrekening met de
fiscus. Die heeft immers belasting over de totale winst, die een bedrijf in haar gehele
bestaan behaald heeft. Valt er aan het einde nog iets in te halen, dan gebeurt dat. De
belastingwet wijdt veel regels aan bedrijfsbeëindiging. Veel hangt af van de rechtsvorm
van uw bedrijf. Die kunt u gaandeweg veranderen, zodat u te zijner tijd goed bent
voorbereid. Voorkom misrekeningen en teleurstellingen. Laat u begeleiden. Voor de
gedetailleerde belastingadvisering zal samenwerking met een belastingadviseur moeten
worden gezocht.
Top
Wanneer de ondernemer overlijdt of
door andere oorzaak uit de onderneming terugtreedt, heeft dat meestal grote gevolgen voor
de continuïteit van de onderneming.
Eenmanszaak:
overlijden en opvolging
Het overlijden van de ondernemer die een eenmanszaak in stand houdt, brengt uiteraard het
einde van de onderneming met zich mee. Een dergelijke stakingssituatie heeft belangrijke
fiscale consequenties. De ondernemer doet er goed aan tijdig stil te staan bij de kwestie
van de opvolging. De ondernemer van de eenmanszaak kan met zijn opvolger een vennootschap
onder firma aangaan. De onderneming wordt dan in die VOF ingebracht. Wanneer de ondernemer
zich wil terugtrekken, zou het mogelijk zijn dat de VOF wordt voortgezet als commanditaire
vennootschap, en dat de oorspronkelijke ondernemer als stille vennoot [commanditaire
vennoot] gaat functioneren. De opvolger zou dan als beherend vennoot de onderneming kunnen
voortzetten, terwijl de stille vennoot een vordering houdt op de vennootschap voor het
bedrag dat hij daarin heeft achtergelaten.
Top
VOF of
maatschap: overlijden en opvolging
Met name bij de v.o.f. en de maatschap veroorzaakt het overlijden van een van de vennoten
ontbinding van de vennootschap. De overblijvende vennoten kunnen de onderneming (wel of
niet samen met een nieuwe vennoot of maat) slechts voortzetten indien er bijzondere
contractuele regelingen getroffen zijn. Die regelingen zijn het voortzettingsbeding, het
verblijvensbeding, het toescheidingsbeding en het overnamebeding. Zij kunnen in de
oprichtingsakte van de v.o.f. of in het maatschapscontract worden opgenomen.
Met een voortzettingsbeding wordt bij uittreden van een vennoot/maat de v.o.f./maatschap
alleen ten opzichte van hem als beëindigd beschouwd.
De bedoeling van een verblijvensbeding is dat bij uittreding van een vennoot/maat, diens
aandeel overgaat op de andere vennoten/maten. Als tegenprestatie zullen de overige
vennoten/maten aan de uittredende maat c.q. aan zijn erfgenamen een bepaald geldbedrag
uitkeren.
Bij een toescheidingsbeding gaat het aandeel van de uittredende vennoot/maat niet
automatisch over op de resterende vennoten/maten, maar is de toedeling afhankelijk van een
nadere overeenkomst tussen de uittredende vennoot/maat c.q. diens erfgenamen en de overige
vennoten/maten. Bij een overnamebeding gaat het om overname van een goed dat door de
uittredende vennoot/maat ter beschikking is gesteld van de v.o.f./maatschap.
Erfgenamen
Deze continuïteitsproblematiek raakt ook vooral de positie van de erfgenamen van de
ondernemer. In voorkomende gevallen kan het raadzaam zijn een bijzondere juridische
constructie toe te passen. Denk bijvoorbeeld aan de situatie waarin één van de kinderen
van de ondernemer in de onderneming werkzaam is terwijl de andere kinderen dat niet zijn.
Met de bijzondere constructie treft men een regeling die voor alle erfgenamen van de
ondernemer redelijke consequenties heeft. Mede omdat de notaris de specialist is in het
erfrecht, verdient het aanbeveling om de continuïteitsproblematiek met de notaris te
bespreken.
Top
Overdracht
van de onderneming
Hiervoor kwam aan de orde dat bij de organisatievormen zonder rechtspersoonlijkheid veelal
geen onderscheid te maken valt tussen het privé-vermogen van de ondernemer(s) en het
ondernemingsvermogen.
Vermogen
overdragen
De bepaling van de waarde van de onderneming brengt kosten met zich mee en misschien ook
moeilijkheden. In ieder geval moet de ondernemer er rekening mee houden dat ieder over te
dragen vermogensbestanddeel apart verkocht en geleverd moet worden. Dit is niet alleen
gecompliceerd, maar kan ook, bijvoorbeeld bij onroerend goed, [notariële] kosten met zich
brengen. De stakingswinst die de ondernemer bij overdracht realiseert, is belast in de
inkomstenbelasting. Voor deze stakingswinst geldt overigens een bijzonder stakingstarief.
Werknemers
Degene die de bestaande onderneming overneemt, moet er rekening mee houden dat hij in
bepaalde situaties verplicht is de werknemers die in dienst van de onderneming zijn, een
dienstverband aan te bieden. Dit nieuwe dienstverband mag voor de werknemer geen
achteruitgang betekenen, noch in loon, noch in overige arbeidsvoorwaarden.
Testament
Vaak zal het nuttig zijn om niet alleen één van de hierboven genoemde maatregelen te
treffen, maar ook een hierop aansluitende testamentaire regeling te laten maken. Dat het
advies van de notaris in deze opvolgings- en overdrachtskwesties niet gemist kan worden,
zal duidelijk zijn.
Omzetten
Ook kan het aanbevelenswaard zijn om voor de geplande overdracht of opvolging een
rechtsvorm zonder rechtspersoonlijkheid om te zetten in een rechtspersoon.
Top
Een BV is juridisch als ondernemer
te kwalificeren. De feitelijke ondernemer, bijvoorbeeld de directeur-enig aandeelhouder,
is geen eigenaar van de onderneming, maar slechts aandeelhouder in de BV. Indien u in zo'n
geval denkt aan overdracht van de onderneming aan een derde, is er een keuze uit twee
mogelijkheden.
Verkoop
onderneming door de BV
De eerste mogelijkheid is dat de BV alle bestanddelen van het ondernemingsvermogen aan de
derde verkoopt en levert. In dat geval doen zich dezelfde problemen en kostenposten voor
als bij de overdracht van niet-rechtspersonen. In zo'n geval is de overnemer tevens
verplicht de werknemers mee over te nemen.
Top
Verkoop
aandelen van de BV
De tweede mogelijkheid, die vaak aantrekkelijker is, is de verkoop van de aandelen in de
BV aan de geïnteresseerde koper. In dat geval wordt immers de koper van de aandelen
indirect, via de BV, eigenaar van de onderneming. Ook belastingtechnisch kan deze optie
aantrekkelijk zijn.
Dit is anders wanneer de verkoper een zgn. aanmerkelijk belang in de vennootschap had. Van
een aanmerkelijk belang is al sprake wanneer de aandeelhouder tenminste 5% van het pakket
aandelen in de vennootschap houdt. Maar zelfs al is sprake van een aanmerkelijk belang,
dan nog is deze variant fiscaal interessant, gezien het tarief van 25% dat in deze
gevallen geldt.
Bij deze mogelijkheid verandert er voor de werknemers niets, nu de werkgever - de
vennootschap - niet verandert.
Notariële
tussenkomst
Voor de uitgifte en levering van aandelen op naam is een notariële akte vereist.
Inschakeling van de notaris is bij deze handelingen dus noodzakelijk. Dit geldt voor zowel
de NV als de BV.
De akten van uitgifte en levering moeten aan een aantal wettelijke voorschriften voldoen.
Hiervoor zorgt de notaris, die tevens onderzoekt of de levering een geldige juridische
basis heeft, en of degene die levert daartoe bevoegd is.
De BV heeft de plicht om een aandeelhoudersregister (bij) te houden. Daarin wordt elke
verandering in het aandelenkapitaal aangetekend. De notaris zal u een register kunnen
overhandigen en zal u ook behulpzaam zijn bij het invullen ervan.
Top
De beschreven wijze van overdracht
is ook van belang voor de opvolgingsproblematiek in de onderneming. Er zijn verschillende
varianten voor een geleidelijke opvolging mogelijk.
De beoogde opvolger zou in de directie opgenomen kunnen worden, eventueel onder
gelijktijdige verschaffing van een pakket aandelen.
Ook is denkbaar dat de opvolger enig directeur van de BV wordt, terwijl de aandelen in
handen blijven van de vertrekkende ondernemer. Deze behoudt de macht in de vennootschap,
in die zin dat hij de directeur zou kunnen ontslaan. Die macht zou nog versterkt kunnen
worden doordat de vertrekkende ondernemer commissaris van de BV wordt en in die functie
toezicht blijft houden.
Zo'n regeling kan een (tijdelijke) oplossing bieden wanneer de vertrekkende ondernemer een
aantal kinderen heeft die als aandeelhouder bij de vennootschap betrokken zullen blijven.
Top
Problematischer ligt de situatie
wanneer de ondernemer bijvoorbeeld een kind heeft dat in het bedrijf werkzaam is, en vijf
andere kinderen die geen belangstelling hebben voor het werk in het bedrijf. Wanneer de
ondernemer in dat geval uiteindelijk zou komen te overlijden, vererven de aandelen in
principe voor gelijke delen aan alle erfgenamen. Dan zou het in het bedrijf werkzame kind
zich als directeur geconfronteerd zien met een overgrote meerderheid van aandeelhouders,
gevormd door de vijf broers en zussen.
In het algemeen kan een dergelijke situatie beter worden vermeden. De belangen van het bij
het bedrijf betrokken kind zullen immers anders liggen dan die van de andere kinderen die
vooral oog hebben voor het dividend. In die gevallen kan certificering van aandelen door
de ondernemer aanbevelenswaard zijn.
Top
Bij certificering van de aandelen
worden de aandelen bij notariële akte overgedragen aan een stichting, het
administratiekantoor [AK]. In ruil voor die aandelen geeft de stichting certificaten van
die aandelen aan de ondernemer terug. Het resultaat is dat het stemrecht op de aandelen
bij het AK berust, en niet meer bij de ondernemer/certificaathouder. De vermogenswaarde
die aan de aandelen verbonden is, wordt belichaamd in de certificaten van de aandelen. In
principe hebben de certificaten eenzelfde waarde als de aandelen. Het AK betaalt aan de
certificaathouder het dividend in zijn geheel uit. Consequentie van deze regeling is dat
wanneer de ondernemer uiteindelijk overlijdt, geen aandelen maar certificaten van aandelen
vererven. In ons voorbeeld betekent dat, dat de waarde van de aandelen vererft op de zes
broers en zussen. De bij de onderneming betrokken broer of zus is als directeur aan de
vennootschap verbonden, terwijl het stemrecht op de aandelen berust bij het AK. Uiteraard
is van groot belang zorgvuldig te bepalen wie bestuurders van het AK zullen zijn. Meestal
is aan te bevelen de beide belangengroeperingen in het bestuur te laten vertegenwoordigen
en het bestuur te completeren met een derde, onafhankelijke deskundige bestuurder die door
de twee andere bestuurders wordt aangewezen.
Top
Testament
Het kan nuttig zijn, niet alleen de genoemde maatregelen te treffen, maar ook een hierop
aansluitende testamentaire regeling te laten maken.
Het komt geregeld voor dat de
echtgenoot van de ondernemer meewerkt in de onderneming. Afhankelijk van de rechtsvorm
waarin de onderneming gegoten is, zijn er verschillende juridische mogelijkheden voor deze
samenwerking. De juridische relatie tussen de echtgenoot/ondernemer en de andere
echtgenoot is vaak onduidelijk. Er kan sprake zijn van 'het verrichten van enkele
diensten' of van 'aanneming van werk', dan wel een arbeidsovereenkomst. De echtgenoot is
namelijk in veel gevallen permanent bij de onderneming van de huwelijkspartner betrokken.
Fiscaal gezien is er minder onduidelijkheid. Voor een echtgenoot die zonder enige
vergoeding arbeid verricht in de onderneming geldt de meewerkaftrek. De meewerkaftrek is
een aftrekpost voor de ondernemende partner. Deze moet wel aan enkele eisen voldoen (het
zogenaamde 'urencriterium'). Bij de meewerkende echtgenoot wordt in dat geval niets
belast.
Ook kan de meewerkende echtgenoot een salaris krijgen. In dat geval worden de inkomsten
van de meewerkende echtgenoot bij hem of haar belast als inkomsten uit arbeid. De
ondernemende partner kan deze kosten van zijn of haar winst aftrekken.
Samen een
VOF of maatschap
Ook is goed denkbaar dat de hoeveelheid en de aard van de inbreng van de meewerkende
echtgenoot zodanig is dat de ondernemer met zijn echtgenoot een maatschap of vennootschap
onder firma aangaat. Op die wijze geniet de meewerkende echtgenoot winst uit eigen
onderneming.
Top
Meewerkende
partner in BV
Indien de partner meewerkt in een onderneming die de vorm van een BV of NV heeft, liggen
de zaken eenvoudiger. De meewerkende echtgenoot zal dan een dienstbetrekking aangaan met
de rechtspersoon.
De hier grof geschetste regels gelden voor een belangrijk deel ook voor de partner die
meewerkt in de onderneming van de partner met wie hij of zij ongehuwd en geregistreerd dan
wel niet geregistreerd samenleeft.
Gezien de complicaties die zich vooral op fiscaalrechtelijk gebied kunnen voordoen bij het
meewerken in de onderneming, is het bijzonder aan te bevelen een notaris of
belastingadviseur te raadplegen.
Welke mogelijkheden zijn er om
financiële voorzieningen voor de oude dag te treffen? Ook dit is sterk afhankelijk van de
rechtsvorm die u kiest.
Bij rechtsvormen zonder
rechtspersoonlijkheid zijn de volgende pensioenregelingen mogelijk:
- deelname in bedrijfs- en
beroepspensioenfonds (soms verplicht)
- gebruikmaken van de mogelijkheid de
stakingswinst aan te wenden voor de aankoop van een lijfrente
- vorming van een fiscale
oudedags-reserve (FOR); dit is alleen mogelijk als het vermogen van de onderneming
minimaal gelijk is aan de genoemde reserve, en voor zover niet verplicht wordt deelgenomen
in een bedrijfs- of beroepspensioenfonds.
- afsluiten van een
lijfrenteverzekering.
Top
Pensioen
bij rechtspersonen
Wanneer de ondernemer een BV heeft opgericht is het mogelijk dat de BV aan haar
bestuurder/directeur een pensioen toezegt. Zo'n pensioenregeling is onderworpen aan de
pensioen- en spaarfondsenwet [PSW]. In die PSW wordt geregeld hoe een pensioentoezegging
dient te worden uitgevoerd.
Er zijn drie mogelijkheden:
- voor de directeur (danwel een andere
aan de onderneming verbonden persoon) die tevens houder is van tenminste 10% van de
aandelen in de B.V. kent de PSW de mogelijkheid een pensioen in eigen beheer op te bouwen.
- tot een bedrijfspensioenfonds
toetreden
- een verzekeringsovereenkomst sluiten
met een daartoe bevoegde levensverzekeringsmaatschappij.
De pensioenproblematiek en met name
de fiscale gevolgen van de gekozen regeling zijn bijzonder ingewikkeld. Een deskundig
advies is onontbeerlijk.
Top
Bij
oprichting vennootschap
Wanneer een vennootschap wordt opgericht, zullen er aandelen moeten worden uitgegeven. Ze
kunnen uitgegeven worden aan de oprichter[s] van de vennootschap of aan anderen die geld
[of goederen] in de vennootschap brengen. De uitgifte van aandelen bij de oprichting wordt
geregeld in de oprichtingsakte van de vennootschap. Dat is altijd een notariële akte. In
dit geval is voor de uitgifte dus geen afzonderlijke akte nodig.
Na
oprichting
Bestaat de vennootschap al, dan is voor de uitgifte van nieuwe aandelen wel een
afzonderlijke, notariële, akte vereist. De vennootschap die de aandelen uitgeeft en de
personen aan wie de aandelen worden uitgegeven, zijn allen partij in de akte en dienen dus
allen deze notariële akte te ondertekenen.
Top
Akte van
uitgifte
De wet geeft aan welke gegevens de akte van uitgifte moet bevatten. Dat zijn:
| de naam en het adres van de
vennootschap die de aandelen uitgeeft |
| de titel van de rechtshandeling, dat
is in dit geval de uitgifte van aandelen |
| de personalia en adressen van de
natuurlijke personen aan wie de aandelen worden uitgegeven |
| de rechtsvorm, naam en adressen van
de rechtspersonen aan wie de aandelen worden uitgegeven |
| het aantal en de soort aandelen
waarop de rechtshandeling betrekking heeft. |
De notaris controleert al deze
gegevens.
Register
De uitgifte van de aandelen moet worden aangetekend in het aandeelhoudersregister.
Alhoewel dit een verantwoordelijkheid is van de directie van de betreffende vennootschap,
zal de notaris de directeuren erop wijzen dat aantekening moet plaatsvinden. In de regel
zal de notaris dit voor de vennootschap in orde maken. Bij hem of haar is een
aandeelhoudersregister verkrijgbaar.
Top
Voor de levering van een aandeel is
een notariële akte vereist. Dit geldt ook voor beperkte rechten op een aandeel, zoals
vruchtgebruik of pandrecht. Met de notariële akte alleen is de zaak nog niet af. Pas
wanneer de vennootschap de levering van de aandelen heeft erkend of wanneer de levering
aan haar is betekend, kan de nieuwe aandeelhouder of rechthebbende de rechten uitoefenen
die aan het aandeel verbonden zijn. Voorbeelden daarvan zijn het stemrecht, vergaderrecht
en dividendrecht.
Inhoud akte
In de akte van levering moeten dezelfde gegevens worden vermeld als in de akte van
uitgifte. Ook moet worden vermeld wanneer en op welke wijze de verkoper het aandeel of het
beperkte recht daarop heeft verkregen. In de akte van levering zal verder nog aandacht
moeten worden besteed aan de blokkeringsregeling, zoals die in de statuten voorkomt, aan
de mogelijkheid tot ontbinding en aan de erkenning. In samenhang met de akte zal zo nodig
aan de Kamer van Koophandel opgave worden gedaan van diverse gegevens, bijvoorbeeld van
een adreswijziging of directiewisseling.
Top
Hoe?
De vennootschap moet de levering erkennen. Gebeurt dat niet, dan is de nieuwe
aandeelhouder wel eigenaar, maar kan hij geen aandeelhoudersrechten doen gelden, zoals het
stem-, vergader- en dividendrecht. Hoe de erkenning moet gebeuren, is in de wet van 1
januari 1993 geregeld. Het kan op drie manieren, te weten:
- in de notariële akte van levering.
In deze akte kan de levering worden erkend door een directeur, of door meer directeuren
indien de statuten van de vennootschap het optreden van meer directeuren tezamen eisen.
- door een notarieel afschrift of
uittreksel van de akte van levering aan de vennootschap te overleggen, waarop deze een
gedagtekende verklaring van erkenning plaatst.
- door inschrijving van de verkrijger
van het aandeel in het aandeelhoudersregister. Dit moet de vennootschap dan zelf doen.
Deze manier wordt gehanteerd als de vennootschap kennis draagt van de levering, maar nog
geen verzoek om erkenning heeft gekregen. De vennootschap erkent dan de levering uit eigen
beweging. In dit geval moet de vennootschap de inschrijving meedelen aan de partijen die
bij de rechtshandeling betrokken zijn, met het verzoek alsnog een notarieel afschrift of
een uittreksel van de akte van levering aan de vennootschap te overleggen. Dat verzoek
moet per aangetekende brief worden gedaan. Na ontvangst van het notarieel afschrift of van
een uittreksel van de akte van levering plaatst de vennootschap als blijk van de erkenning
een aantekening op het stuk, voorzien van de dagtekening. Ook kan de levering betekend
worden door middel van een deurwaardersexploit ; dit komt in de praktijk echter weinig
voor.
Top
Geen
erkenning
Erkenning [of betekening] is niet nodig indien de vennootschap bij de rechtshandeling zelf
partij is. Dat is het geval wanneer de vennootschap zelf aandelen inkoopt of verkoopt,
maar ook wanneer een beperkt recht op haar eigen aandelen wordt gevestigd of wanneer zij
bijvoorbeeld een vruchtgebruik verkrijgt.
Rechtszekerheid
Reden om de tussenkomst van de notaris bij de uitgifte en levering van aandelen verplicht
te maken, was de bevordering van de rechtszekerheid. Door de bemoeienis van de notaris
bent u er zeker van dat aan de statutaire en wettelijke formaliteiten wordt voldaan.
Titelrecherche
De notaris heeft de plicht een titelrecherche te doen. Dat betekent dat hij in ieder geval
zal moeten onderzoeken of de levering een geldige juridische basis ['titel'] heeft en of
degene die levert daartoe bevoegd is.
Hoever
terug in de tijd?
Een belangrijke vraag bij de recherche is tot welke datum in het verleden de notaris
hierbij moet gaan. Stel dat de notaris concludeert dat de levering indertijd niet geheel
volgens de toen geldende regels heeft plaatsgevonden. Niemand heeft dat toen geweten,
omdat er niemand was die de levering op juistheid controleerde. Al die jaren heeft de
'eigenaar' gedacht dat de aandelen zijn eigendom waren. Moet hij nu te horen krijgen dat
hij niet de eigenaar is, als gevolg van de ongeldige procedures die indertijd gevolgd
zijn? Voor de beantwoording van deze vraag spelen de overgangsbepalingen van de nieuwe wet
een rol. Eén van die overgangsbepalingen stelt in hoofdlijnen het volgende:
| is een aandeel geleverd voordat de
nieuwe wet in werking trad [1 januari 1993] |
| en zijn sinds die levering vijf jaren
verstreken |
| en heeft de vennootschap gedurende
dat tijdvak de levering als geldig aanvaard, |
dan kan geen beroep gedaan worden op
het gebrek dat toentertijd in de levering is opgetreden. De levering wordt als geldig
aanvaard.
Top
Kosten
De notaris berekent voor zijn werk bij de uitgifte en levering van [beperkte rechten op]
aandelen een uurtarief. Daarbij kan hij rekening houden met bijzondere omstandigheden
zoals spoedeisendheid, ingewikkeldheid en belang van de zaak. Moet de notaris een
uitvoerige recherche plegen, dan zullen de kosten daardoor oplopen. Overigens zal dit van
voorbijgaande aard zijn. Immers, nu de aandelen volgens de nieuwe wet bij notariële akte
worden uitgegeven en geleverd, kan de notaris die een volgende levering verzorgt erop
vertrouwen dat zijn collega bij de vorige levering de noodzakelijke handelingen heeft
verricht. De recherche kost dan beduidend minder tijd, en de notariskosten zullen dan
lager zijn. Is de vorige levering of uitgifte ook bij notariële akte geschied, dan kan de
notaris die de volgende levering verzorgt erop vertrouwen dat zijn collega bij de vorige
levering de noodzakelijke handelingen heeft verricht. De recherche kost dan beduidend
minder tijd, en de notariskosten zullen dan lager zijn.
Top | 
